Hatay Sarısı İpeği, Hatay’a özgü coğrafi işaret tescilli, doğal renkli ve endemik bir ipekböceği ırkından elde edilen özel bir ipek türüdür. Yaklaşık 5000 yıllık ipekçilik geleneğinin önemli bir parçası olarak kabul edilmektedir.

Bu özel ipekböceği türü, kozasını kremden açık sarıya, koyu sarıdan turuncuya kadar değişen doğal tonlarda örer. Bu nedenle Hatay Sarısı, dünyada nadir görülen doğal renkli ipek türlerinden biri olarak kabul edilir.

Ancak uzun yıllar boyunca Türkiye’de yalnızca beyaz koza üreten hibrit ipekböceği ırklarının yetiştirilmesi nedeniyle Hatay Sarısı üretimi yaklaşık 45 yıl boyunca neredeyse tamamen durmuştur ve bu yerli ırk yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalmıştır.

Hatay Sarısı’nın yeniden keşfedilmesi ve üretime kazandırılması ise uzun yıllar süren bireysel bir çabanın sonucudur.

Defne Apollon İpekçilik’in kurucularından Emel Duman, bu kaybolmaya yüz tutmuş yerli ipekböceği ırkını yeniden bulabilmek için yaklaşık yedi yıl boyunca Hatay ve çevre illerde köy köy dolaşarak Hatay Sarısı yumurtalarını aramıştır.

Uzun süren araştırmaların ardından, ipekböceklerini yalnızca yaşatmak amacıyla hobi olarak yetiştiren yaşlı bir amcada saklanan küçük bir miktar Hatay Sarısı yumurtasına ulaşmayı başarmıştır.

Bu yumurtalarla yeniden üretim çalışmalarına başlayan Emel Duman, bu süreci ailesiyle birlikte sürdürmüş ve Hatay Sarısı’nın yeniden yetiştirilebilmesi için yoğun bir emek vermiştir.

Daha sonra Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi’nde görev yapan akademisyenlerle iletişime geçerek bu önemli keşfi paylaşmış ve Hatay Sarısı üzerine yapılacak bilimsel çalışmaların başlamasına öncülük etmiştir.

Bu süreçte evinin bir katını küçük bir üretim ve araştırma alanına dönüştürerek akademisyenlerle birlikte yaklaşık beş yıl boyunca ipekböceği yetiştirme ve gözlem çalışmalarını sürdürmüştür.

Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi tarafından yürütülen bilimsel araştırmalar sonucunda Hatay Sarısı’nın biyolojik ve morfolojik özellikleri detaylı biçimde incelenmiş ve bu değerli yerli ırkın yeniden üretimi mümkün hale gelmiştir.

Bu çalışmaların ardından Hatay Sarısı yeniden ipek üretimine kazandırılmış ve Hatay Sarısı İpeği için coğrafi işaret sürecinin başlatılmasına öncülük edilmiştir.

Başvuru süreci, Hatay’da yaşanan büyük depremin ardından başlamıştır. Deprem sonrası yaşanan tüm zorluklara rağmen Hatay Sarısı’nın korunması ve geleceğe aktarılması için çalışmalar kararlılıkla sürdürülmüş ve coğrafi işaret başvurusu yapılabilmiştir.

Yürütülen çalışmalar sonucunda Hatay Sarısı İpeği, 17 Eylül 2025 tarihinde coğrafi işaret tescili alarak resmi olarak korunma altına alınmıştır.

Hatay Sarısı üzerine yapılan bilimsel çalışmalar aşağıdaki akademik makalede yayımlanmıştır:

Başak Tok Ulaşlı
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi – Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü

Doç. Dr. Berna İleri
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi – Güzel Sanatlar Fakültesi, Tekstil ve Moda Tasarımı Bölümü

Prof. Dr. Feza Can
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi – Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü

Ulaşlı, B., İleri, B., & Can, F. (2021)
“Hatay Yellow Strain (Bombyx mori L.) under the Threat of Extinction: Determination of Morphological and Biological Features with Some Reviews”